Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/drmoheb/domains/drmohebbati.com/public_html/engine/modules/show.full.php on line 462 اصول علم سیاست2 » وب سایت دکتر حسن محبتی
 
 
 
خبرها : اصول علم سیاست2
نویسنده: hasan تاریخ: 14 ارديبهشت 1392 بازدید: 1353 بار

تعریف سیاست


● تعریف لغت سیاست

▪ (در ریشهٔ عربی) «رام کردن اسب»

▪ (در لغت) «خط مشی» یا «خط سیر و راهی که انسان پیش رو دارد».

▪ (در انگلیسی: politics) برنامه، شیوهٔ عمل، اصول و قواعدی اساسی، اصول راهنما و...

▪ (در اصطلاح عام) روند و انجام تصمیم گیری ها برای هر گونه گروه است؛ از قبیل حکومت ها و کشورها، نهادهای سازمانی، دانشگاهی، دینی و دیگر نهادها

▪ (در اصطلاح خاص)روند و انجام تصمیم گیری ها برای حکومت ها و کشورها

▪ (در علوم سیاسی) دارای معانی دیگری نیز هست.



● تعریف علم سیاست

علم سیاست عبارت است از تدبیر امور کشور به گونه ای که امور زندگی ملت به صلاح آید. هدف باید معلوم گردد. ارزشها و ضد ارزشها معلوم شود. موضوع سیاست عبارتی پهناور است که در موضوعهای مختلف می تواند به کار رود اما تعریف علم سیاست به اداره کشور بر میگردد. اولویت دادن پروژههای صنعتی، فرهنگی، اقتصادی و دیگر پروژهها بی صورتی که کل مردم در جامعه از آن بهره گیرند چه کوتاه مدت و چه دراز مدت. در سیستمهای حکومتی مختلف میزان رشوه خواری کارکنان دولت میتواند در نابودسازی سیاستهای اصلی نقش بسزایی داشته باشد. بسیاری از فیلسوفان و سیاستمداران باور دارند که سیاست باید از دین و رشوه جدا باشد تا به صورت درستی برای مملکت ثمر دهد.





اصول علم سیاست

دیدگاه اندیشمندان ایرانی در مورد سیاست:
1 – خواجه نظام‌الملک: سیاست عبارت است از آیین حکومت‌داری.
2 – ابونصر فارابی (معلم ثانی) : رابطه فرماندهی و فرمانبری و خدمات حکومت خوب را سیاست می‌داند. از نظر وی حاصل خدمات سیاست است.
3 – عبدالرحمان کواکبی: در کتاب «طبیعت استبداد» روش اداره عقلانی و باحکمت جامعه را سیاست می‌داند.
4 – میرزاملکم خان: دولت در عالم حکمرانی یعنی سیاست و سیاست عبارت است از حکم و تنبیه. به عبارتی از نظر وی سیاست از نظر وی حکومت کردن و فرمان دادن است نه همة فرمانها و احکام، بلکه فرمانهایی که منشأ آن دولت است.
5 – دکتر شریعتی: ایشان در کتاب «تاریخ ادیان»، سیاست را عبارت از خداگاهی انسان نسبت به محیط، جامعه، سرنوشت و زندگی مشترک خود و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند و به آن وابسته است، می‌داند.

دیدگاه اندیشمندان خارج:
1 – مک‌ آیور: در کتاب «جامعه و حکومت» سیاست را اینگونه تعریف نموده است: علمی است که به ما می‌آموزد چه کسی می‌برد؟ چی می‌برد؟ کجا می‌برد؟ چگونه می‌برد؟ و چرا می‌برد؟
2 – موریس دوورژه: در کتاب «اصول علم سیاست» هسته اصلی سیاست را قدرت می‌داند.
3 – ریمون آرون: از نگاه وی سیاست تصمیم‌گیری در مورد رویدادهای ناهمگون در جامعه است. وی سیاست را قدرت و توانایی برگزیدن میان گزینش‌های بسیار متفاوت می‌داند.

(مهم) تعریف سیاست:
سیاست علم قدرت و هنر اداره حکومت است. به عبارتی هدف و موضوع علم سیاست بررسی و شناخت قدرت سیاسی است.

سیاست از نظر دکتر بشیریه:
سیاست به مفهوم عمل اخذ تصمیم و اجرای آن برای کل جامعه است.



تعریف سیاست عملی یا تأسیسی و نظری یا طبیعی:
سیاست نظری مجموعه مطالعات تاریخی، جامعه‌شناسانه و روانشناسانه درباره رفتارهای طبیعی انسان در حوزه سیاست است اما سیاست عملی دانش دقیقتری درباره چگونگی ایجاد ثبات سیاسی، تنظیم روابط بین دولت و شهروندان و چگونگی تبدیل خواست‌های عمومی به سیاست‌های عمومی است.

تعریف سیاست خرد و کلان:
در مفهوم خرد علم سیاست با نظام سیاسی یا حکومت و نهادهای حکومتی، سیاست‌ها و اعمال آنها، شیوه اعمال قدرت و اداره امور جامعه سروکار دارد اما در مفهوم کلان با زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، نهادهای حکومتی، استمرار روابط دولتها و زوال حکومت‌ها و نهادهای سیاسی غیر دولتی یا NGO ها سروکار دارد.

سیاست علم است یا هنر:
علم از روابط پایدار بین پدیده‌ها و همچنین علت و معلولی بین آنها بحث می‌کند. با چنین تعریفی به نظر می‌رسد سیاست علم است و با چنین نگرشی علمی کردن سیاست همچون علوم طبیعی در قرن 19 و 20 صورت پذیرفت که سابقه تلاش برای تأسیس علم سیاست به مکتب اثبات‌گرایی اگوست کنت در قرن 19 بازمیگردد.

تعریف دولت:
قدرتی است که در سرزمین معین بر مردمانی معین تسلط پایدار دارد و از نظر داخلی نگهبان نظم و از نظر خارجی پاسدار تمامیت ارضی و منافع ملی است. هر دولت از چهار عنصر تشکیل شده: سرزمین، جمعیت، حاکمیت و قدرت.

تعریف حاکمیت:
قدرت عالیه‌ای است که اولاً بر کشور و مردم آن برتری بلامنازع دارد به طوری که همگان در داخل کشور مطیع او می‌باشد، ثانیاً کشورهای دیگر آن را به رسمیت شناخته و مورد احترام قرار می‌دهند.
حاکمیت را می‌توان به حاکمیت درونی و بیرونی تقسیم نمود. منظور از حاکمیت درونی قدرت برتری است که بر تمامی افراد و گروهها و نهادها فرماندهی می‌کند و مراد از حاکمیت بیرونی قدرت استقلال و نفی وابستگی به دیگر کشورها می‌باشد.

تعریف حکــومت:
حکومت به معنی قوة اجرایی دولت است و حکومت مجموعه ابزارها و عواملی است که قدرت بوسیله آن اعمال می‌شود. به بیان دیگر حکومت مجموعه نهادها و ارگانهایی است که حاکم بواسطه آن به اعمال اقتدار می‌پردازد. مجموع دستگاههای اداری، سیاسی، نظامی و انتظامی کشور را که در رأس آن هیأتی بنام «هیأت دولت» وجود دارد شامل می‌شود.

تعریف ملـت:
مجموعه کسانی است که در درون یک نظام سیاسی بالاتر از قوم و قبیله زندگی می‌کنند یا مجموعه افرادی هستند که تحت حکومت یک قانون بسر می‌برند. از منظر فرهنگی دولت مجموعه افرادی است که دارای زبان و فرهنگ مشترک هستند.

تعریف قدرت سیاسی:
در هر جامعه قدرتهای گوناگونی اعم از قدرتهای مذهبی، حزبی، محلی و ... وجود دارد. قدرت سیاسی قدرتی بلامنازع است که از دو جهت مادی و معنوی بر دیگر قدرتها اشراف یافته است.

* عوامل بخش قدرت:
1 – حوزه اعمال قدرت: یعنی در نتیجه اعمال قدرت چه قشری تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
2 – دامنه قدرت: یعنی چه اندازه از رفتارها و اعمال افراد یا گروهها موضوع اعمال قدرت است.
3 – نتیجه قدرت: میزان رضایت در نزد افرادی است که بر آنها اعمال قدرت شده است.
4 – شدت تأثیر قدرت: یعنی در نتیجه اعمال قدرت چه میزانی در فتارهای موضوع قدرت تغییر ایجاد می‌شود.
5 – پیامدهای قدرت: منظور امواج و ارتعاشات ناشی از اعمال قدرت در جامعه است.
6 – ابزارهای قدرت: یعنی با کدامیک از ابزارهای خشونت‌آمیز، قانونی، ایدئولوژیک قدرت اعمال می‌شود.
7 – هزینه قدرت: منظور هزینه مادی یا معنوی می‌باشد.

تفاوت قدرت و نفوذ:
نفوذ می‌تواند بخشی از قدرت باشد و نه بالعکس. نفوذ داشتن حق توانایی، رهبری و فرماندهی است که در آن بیشتر توانایی‌های معنوی مد نظر بوده در حالی که در قدرت جنبه بهره‌گیری از توانایی‌های مادی مد نظر است.

تفاوت قدرت و اقتدار:
اقتدار یعنی قدرتی که مشروعیت آن توسط سنت یا قانون پذیرفته شده است. به عنوان نمونه روابط میان افراد یا گروهها اگر نظم یافته و تابع مقررات باشد اعم از مقررات سنتی یا قانونی این روابط یک روابط اقتداری است. چنانچه اعمال قدرت خارج از سنت، قانون و عرف باشد «قدرت محض» نامیده می‌شود نه اقتدار. اقتدار دارای دو وجه است: 1 – حاکمیت یا فرمانروایی، 2 – وجه اطاعت یا فرمانبری



مشــروعیت:
مشروعیت نه صرفاً به قانونی بودن از نظر حقوقی بلکه به پذیرش همه مردم مربوط می‌شود. مشروعیت از دیدگاه فلسفی با معیارهایی همچون عدالت و فضیلت سنجیده می‌شود اما از زاویه جامعه‌شناسی (ماکس وبر) با معیارهایی مانند مشروعیت سنتی، قانونی و کاریزمایی محاسبه می‌شود.

مرزهای دانش سیاسی:
دانش سیاسی که موضوع اصلی آن دولت است مرزهای مشترکی با سایر شاخه‌های علوم اجتماعی دارد. بعضی از این شاخه‌ها دانشهای پشتیبان علم سیاست هستند و برخی هم هم‌مرز که هر کدام از این شاخه‌ها حوزه‌ای بین رشته‌ای ا یجاد می‌کنند. برای مثال جامعه‌شناسی یکی از دانشهای پشتیبان علوم سیاسی است که شاخه‌ای بین رشته‌ای بنام «جامعه‌شناسی سیاسی» ایجاد می‌کند.

فلسـفه سیـاسی:
فلسفه سیاسی نه به مفهوم تاریخ اندیشه‌های سیاسی بلکه به معنای اندیشیدن به سیاست به شیوه‌ای فلسفی است. مسئله مهم سیاسی بحث از ماهیت دولت است. شاید مهمترین مسئله فلسفه سیاسی تأمل درباره بهترین شکل حکومت است.

روانشنـاسی سیاسی:
موضوع روانشناسی سیاسی بررسی تأثیر شخصیت افراد بر سیاست است. برخی روان‌شناسان سیاسی بر آن هستند که سیاست و حکومت برای شخصیت‌هایی جذاب است که از اعتماد به نفس بالایی برخوردارند و می‌توانند از عهده مخاطرات زندگی سیاسی برآیند. برخی دیگر سیاست را برای شخصیت‌هایی جذاب می‌دانند که در دوران کودکی یا نوجوانی دچار احساس محرومیت عاطفی، بی‌اعتمادی، تحقیر، تمسخر و ناکامی بوده‌اند که این بحث‌ها در خصوص تأثیر شخصیت افراد بر سیاست در نظامهای سیاسی بسته و باز متفاوت است.

منظور از جامعه‌شناسی سیاسی چیست؟
موضوع اصلی جامعه‌شناسی سیاسی بررسی روابط متقابل میان قدرت دولتی و نیروی اجتماعی و یا به عبارتی بررسی روابط میان جامعه مدنی و دولت است.
جامعه مدنی بعنوان مجموعه نیروها و نهادهای اجتماعی و اقتصادی مبنای اصلی جامعه‌ سیاسی و دولت را تشکیل می‌دهند. از منظری دیگر جامعه‌شناسی سیاسی بیشتر نگرشی است از پایین به بالا یعنی بیشتر تأثیرات جامعه بر سیاست را بررسی می‌کند حال آنکه علم سیاست نگرشی است بیشتر از بالا به پایین یعنی بیشتر به بررسی ساختار قدرت، فرایند سیاست و تأثیرات آنها بر روابط اجتماعی می‌پردازد.

سطوح مختلف جامعه‌شناسی سیاسی کدامند؟
1 – سطح فردی: در این سطح نقش عوامل مختلف در رفتار سیاسی فرد بررسی می‌شود.
2 – سطح گروهی: در این سطح نقش و نفوذ گروهها، سازمانها و نهادهای جامعه مدنی بر سیاست و عملکرد دولت بررسی می‌شود.
3 – سطح دولتی: در این سطح نقش دولت به عنوان عرصه سازش و ستیز بین نیروها و طبقات اجتماعی مطالعه می‌شود.

تعریف اقتصاد سیــاسی:
موضوع اقتصاد سیاسی بررسی و فهم روابط متقابل بین نیروهای سیاسی و اقتصادی و همچنین تأثیر موضوع اقتصادی بر حکومتهای منتخب مردم است.

منظور از ژئوپلتیک یا سیاست جغرافیایی یا جغرافیای سیاسی چیست؟
موضوع آن مطالعه مبانی جغرافیایی قدرت دولتهاست. در ژئوپلتیک، تأثیر و نقش مختصات سرزمینی، شرایط آب و هوایی، منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های جمعیتی بر شکل و عملکرد نظام سیاسی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

تعریف جمعیت‌شناسی سیاسی:
به عنوان شاخه‌ای بین رشته‌ای به بررسی تبعات سیاسی تحولات جمعیتی، عوامل سیاسی آن و همچنین تحولات و سیاست‌های جمعیتی دولت می‌پردازد. برای مثال موضوع انفجار جمعیت در کشورهای در حال توسعه، ترکیب قومی و قبیله‌ای و جمعیت مهاجر از موضوعات مورد علاقه جمعیت‌شناسی سیاسی است.

(مهم) برداشت‌های متفاوت از سیاست را نام برده یکی از آنها را تعریف کنید.
1 – برداشت واقع‌گرایانه یا سیاست قدرت‌محور، 2 – برداشت فلسفی و اخلاقی، 3 - برداشت حقوقی، 4 - بــرداشت مــدرن:

1 – برداشت واقع‌گرایانه یا سیاست قدرت‌محور:
در این برداشت مهمترین مسئله در سیاست حفظ قدرت است و مصلحت دولت از هر مصلحتی بالاتر است. در این برداشت سیاست بزاری برای حفظ نظم ، امنیت و جلوگیری از آشوب و هرج و مرج است.
ریشه اندیشه واقع‌گرایی را می‌توان در تاریخ اندیشه‌سیاسی کهن در غرب و شرق جستجو کرد. از مهمترین نظریه‌پردازان واقع‌گرا می‌توان توسیدید، کاملیا، توماس هابز، ماکیاول و در قرن بیستم هانس مورگنتا، جورج کنان و هنری کیسنجر را می‌توان نامبرد.
ماکیاول از نظریه‌پردازان واقع‌گرایی است که معتقد است بین اخلاق سیاسی با اخلاق عمومی تفاوت وجود دارد به عنوان مثال آنچه که از نظر اخلاق عمومی پسندیده است مثل وفای به عهد ممکن است از نظر اخلاق سیاسی پسندیده نباشد. از نظر ماکیاول شهریار موظف است تا آشفتگی و هرج و مرج را به نظم و انتظام تبدیل کند.
وی در کتاب خود با عنوان «شهریار» اضافه می‌کند: حاکم برای دستیابی به این اهداف مجاز است از زور، خشونت، فریب و نیرنگ بهره گیرد. شهریار به بهترین وجه موفق خواهد شد که از میان جانوران روباه و شیر را برگزیند.
ویژگی اصلی مکتب فکری واقع‌گرا بدبینی به سرشت انسان، تأکید بر جدایی خیر انسانی و خیر اخلاقی و تلقی سیاست به عنوان عرصه‌ای برای مبارزه برای کسب قدرت است.

2 – برداشت فلسفی و اخلاقی:
از این دیدگاه سیاست و قدرت فی نفسه هدف نیست بلکه ابزار و وسیله‌ای برای هدفی والاتر همچون خیر، سعادت و فضیلت همگانی است.
افلاطون بعنوان یکی از فلاسفه یونان باستان که نگرشی فلسفی و اخلاقی به سیاست داشت معتقد بود انسانها بدنبال دو دسته از خیرات هستند: 1 – خیرات محدود، 2 – خیرات نامحدود.
از نگاه افلاطون، قدرت و ثروت از خیرات محدودی بودند که انسانها بر سر کسب آنها دائم در نزاع و کشمکش هستند که فرجام این درگیریها شکل‌گیری حکومتهای ضاله و جبار است. از زاویه‌ای دیگر افلاطون معرفت، زیبایی و فضیلت را در ردیف خیرات نامحدود می‌دانست که بر سر آنها نزاع و کشمکش نیست. وی نتیجه تلاش انسانها برای کسب خیرات نامحدود را بسترساز شکل‌گیری مدینه فاضله می‌دانست.
ارسطو نیز از فلاسفه یونان باستان بود که غایت سیاست را عدالت و فضیلت می‌دانست و معتقد بود بیشترین عدالت و فضیلت در حکومت را طبقه متوسط بدست خواهد آورد.

3 - برداشت حقوقی:
ریشه برداشت حقوقی این برداشت به امپراطوری روم باز می‌گردد. با گرایش کنستانتین امپراطور روم در 313 میلادی به مسیحیت، حکام سیاسی داعیه هدایت نهادهای مذهبی را پیدا کردند. از آن مقطع کشمکش و دخالت سیاست در مذهب و یا مذهب در سیاست به طور جدی مطرح شد به طوری که در سراسر قرون وسطی بحث از حدود اختیارات حکام سیاسی و کلیسا بود. استمرار این بحث‌ها سبب طرح نظریه تفکیک قوا و به نوعی جدایی دین از سیاست پس از رنسانس شد.
در حوزه تفکیک قوا، علاوه بر مونتسکیو که در کتاب «روح‌القوانین» به آن اشاره کرد، جان لاک فیلسوف انگلیسی نیز در کتاب «دو رساله در باب حکومت» ضمن تفکیک دو قوه قانونگذاری و اجرایی از همدیگر اعلام کرد: «هدف اصلی حکومت حراست از جان، مال و آزادی افراد است.»

4 - بــرداشت مــدرن:
در این برداشت علاوه بر کارویژه‌های اولیه سیاست که تأمین نظم و امنیت، دادگستری و دفاع خارجی بود، تأمین حداکثر شادی برای مردم و رفاه نیز از کارویژه‌های سیاست است. «جرمی بنتام» به عنوان نظریه‌پرداز اصلی چنین برداشتی به مفاهیمی همچون: حقوق طبیعی، قرارداد اجتماعی و رضایت عامه در اندیشه فلاسفه‌ای مانند لاک حمله‌ور شد و با بی‌اساس خواندن آنها، توجیه اصلی نهادهای حکومتی را در فواید آنها می‌دانست. از نظر بنتام غایت سیاست و حکومت، تأمین امنیت جانی، مالی، فراوانی نعمت و برابری است. بدین ترتیب به نظر می‌رسد «دولت رفاه» ریشه در افکار بنتام دارد.
«هانا رنت» فیلسوف آلمانی معتقد است در عصر مدرن سیاست و دولت کارویژه خانواده را پیدا کرده و از هدف اصلی خود یعنی تأمین حوزه عمومی برای کنش سیاسی آزاد دور افتاده است.

نظریه عمومی دولت چیست؟
به طور کلی دو دسته نظریه در مورد دولت، منشأ، ماهیت و کارکرد آن وجود دارد:
1 – نظریه اندام‌وار 2 – نظریه ابزارگونه یا ساختگی
نظریه دولت به عنوان پدیده‌ اندام‌وار، دولت را از حیث کارکرد، تکوین و تکامل به اندام‌واره‌های پیشرفته تشبیه می‌کند. ریشه برداشت اندام‌وار از دولت؛ به فلسفه یونان باستان برمی‌گردد. ارسطو معتقد بود، رابطه دولت با جامعه مثل رابطه عضو با بدن است.
در قرون جدید هگل فیلسوف آلمانی مهمترین نماینده نظریه اندام‌وار است. از نگاه وی دولت هم‌نهاد یا سنتز خانواده و جامعه مدنی است. (خانواده + جامعه مدنی = دولت). دولت به عنوان پدیده‌ای مرکب به خانواده و جامعه مدنی وحدت می‌بخشد و خود شکل تکامل‌یافته‌تر خانواده و جامعه مدنی است.
اما در نظریه ابزاری، دولت محصول عمل ارادی انسان است. در واقع دولت ابزاری است که انسانها برای رسیدن به اهداف خاصی آن را ساخته‌اند. از این منظر دولت نتیجه قرارداد اجتماعی برای تأمین نظم و امنیت در جهان است و دولت چیزی را تأمین می‌کند که طبیعت تأمین نکرده و آن صلح، امنیت و آزادی مدنی است. جان لاک و توماس هابز از مهمترین نظریه‌پردازان این عرصه هستند.

پایه‌ها و چهره‌های دولت:
دولت پدیده‌ای چند بُعدی و پیچیده است که در چشم‌اندازی کلی دارای چهار وجه یا چهره اصلی است:
1 – چهره اجبار یا قدرت، 2 – چهره ایدئولوژیک، 3 – چهره عمومی، 4 – چهره خصوصی

چهره اجبار یا قدرت:
اجبار یکی از ویژگیهای چهره‌های پایدار و اصلی دولت است. بدون عنصر اجبار و قوه قهریه حفظ نظم و امنیت، حل منازعات، فیصله دعاوی، توزیع امکانات و دفاع در مقابل مهاجمین خارجی ممکن نیست.
در بین علمای سیاسی واقع‌گرایان بیش از دیگران بر وجه اجبار و ضرورت آن تأکید دارند. از نظر آنان انسان در صورت نبودن قدرت و اجبار دولتی به سرکشی و خشونت روی می‌آورد.

قدرت دولت در وجه اجبار به چند بخش تقسیم می‌شود:
به سه بخش: 1 – اجبار ابزاری، 2 – اجبار ساختاری، 3 – اجبار ایدئولوژیک
1 – اجبار ابزاری: به معنای تحمیل اراده حکومت بر مخالفین از طریق کاربرد ابزارهای مادی و آشکار است. شاخص‌های اجبار ابزاری عبارتند از : زندان، ارتش، پلیس، نیروهای امنیتی و دادگاهها.
2 – اجبار ساختاری: اجباری است که در ساختار قوانین و مقررات تعبیه شده و بنابراین حکومت مجبور نیست لزوماً برای تأمین اهداف خود به زور متوسل شود. به عنوان مثال وضع ممنوعیت بر اعتصاب در قانون کار اجباری ساختاری است که نیاز به توسل به اجبار ابزاری را مرتفع می‌سازد.
3 – اجبار ایدئولوژیک: برخلاف اجبار ابزاری و ساختاری فرد می‌داند که باید از قدرت برتر یعنی حکومت و یا قوانین آن اطاعت کند. در اجبار ایدئولوژیک، فرد اصولاً نسبت به اینکه مورد اجبار قرار گرفته واقف نیست؛ چون منطق اجبار ایدئولوژیک به گونه‌ای به وی ابلاغ شده که آن را معقول و طبیعی می‌پندارد. برخی از اندیشمندان، اجبار ایدئولوژیک را جزیی از فرایند جامعه‌پذیری سیاسی می‌دانند.
اجبار ابزاری تک بُعدی است یعنی یک طرف، طرف مقابل را مورد اجبار مستقیم قرار می‌دهد.
اجبار ساختاری دو بُعدی است زیرا عامل اجبار ابتدا اراده خود را در قوانین تعبیه می‌کند و سپس طرف اجبار مورد کاربرد قدرت قرار می‌گیرد.
چهره ایدئولوژیک یک قدرت سه بعدی است. ابتدا عامل اجبار قدرت و اراده خود را در درون دستگاههای ایدئولوژیک تعبیه می‌کند، سپس پیامهای ایدئولوژیک ذهن طرف مقابل را هدف قرار می‌دهد و او را متقاعد می‌سازد. بدین ترتیب طرف اجبار مطابق عقاید خودش عمل می‌کند.

* عوامل تضعیف وجه اجبار کدامند؟
چهره اجبار یا قدرت دولت در اثر عوامل زیر تضعیف شده؛ در نتیجه بسترهای لازم برای بروز و ظهور بحران سلطه سیاسی فراهم می‌شود:
1 – فقدان دستگاههای قدرت گسترده (مانند ارتش – پلیس)
2 – بروز اختلافات درونی در هیأت حاکمه در امر کاربرد نیروهای اجبار
3 – بروز اختلاف در خود نیروی اجبار و سرکوب
4 – تضعیف این نیروها در نتیجه عواملی چون جنگ (فرسایش)
5 – تشکیل نیروهای نظامی رقیب

وجه ایدئولوژیک یا چهره ایدئولوژیک:
ایدئولوژیها ساز و کارهایی هستند که دولتها از طریق آنها به خود مشروعیت می‌بخشند. مشروعیت‌های مبتنی بر ایدئولوژی به دو دسته تقسیم می‌شود: 1 – سنتی، 2 – مدرن
مشروعیت سنتی مبتنی بر انتصاب به خداوند یا نمایندگان او و یا برخورداری از نیروی کاریزماتیک است. اما مشروعیت مدرن مبتنی بر قانون و رضایتمندی و کارآمدی است.
در مورد ایدئولوژی برداشت‌های متفاوتی وجود دارد. چنانچه از نگاه مارکس ایدئولوژی نمایش واقعیت به شکل کاذب است. یعنی ایدئولوژی توجیه منافع و قدرت طبقه حاکمه است.

* کارویژه‌های چهره عمومی دولت کدامند:
1 – حفظ همبستگی عمومی
2 – حل و فصل کشمکش و منازعات
3 – تلاش برای دستیابی به اهداف کلی حکومت
4 – تلاش برای تطبیق با شرایط جدید و متحول

1 – حفظ همبستگی عمومی:
یکی از کارویژه‌های دولت، حفظ همبستگی سیاسی و اجتماعی است که منظور از آن حفظ تنوع اجتماعی و پرهیز از ضایع کردن آن است. ایجاد همبستگی در شرایط گذار از جامعه سنتی به مدرن نیز دارای اهمیت است. در کارویژه حل کشمکش و منازعات، بیشتر قوانین و هنجارها نقش‌آفرین هستند.
در بحث دستیابی به اهداف کلی حکومت این اهداف ممکن است در زمانهای مختلف اشکال گوناگونی پیدا کند چنانکه در عصر ایمان، هدف اصلی جامعه ممکن است دستیابی به رستگاری باشد یا در جامعه رفاهی مهمترین هدف دولتها اقتصادی است.
در بحث تطبیق با شرایط جدید تلاش دولتها برای مطابقت دادن خود با شرایط فراروی است. برای مثال در مواجه با جهانی‌شدن دولتها سعی می‌کنند با مختصات جهانی‌شدن تطبیق دهند.

چهره خصوصی یا وجه خصوصی دولت:
برخی متفکران از جمله مارکسیستها دولت را مؤسسه‌ای خصوصی می‌دانند که موجب تحمیل اراده و منافع بخشی از جامعه بر بخش دیگر می‌شود. در این حوزه مارکس معتقد بود دولت مردن نه‌تنها از نظر اجتماعی بی‌طرف نیست که چیزی جز کمیته اجرای طبقات حاکمه نیست.
لنین نیز دولت مدرن را ماشین سلطه یک طبقه بر طبقه دیگر توصیف می‌کرد. به عبارتی دیگر دولتها در کنار کارویژه‌های عمومی دارای چهره خصوصی نیز می‌باشند چنانچه در همه جا گروههای ذینفوذ و برجسته‌ای وجود دارند که از منافع مختلف قدرت برخوردارند و بر سیاست‌ دولتها اعمال نفوذ می‌کنند.

براساس اینکه کدامیک از چهار چهره دولت نقش برجسته‌تری دارد چهار نظام سیاسی تشکیل می‌گیرد:
چنانچه چهره اجبار در دولتی برجسته باشد نظام برآمده از آن «اقتدارطلب» و در صورتی که وجه ایدئولوژیکی دولتی برجسته باشد «نظام ایدئولوژیک» شکل می‌گیرد. در نظامهای با چهره عمومی «نظامهای رفاهی» و در نظامهای چهره خصوصی «نظامهای طبقاتی» شکل می‌گیرد.
اما چنانکه در موازنه بین این چهره‌ها در دولتها تغییراتی حاصل شود نظامهای اقتدارطلب با بحران سلطه سیاسی روبه‌رو می‌شوند و نظامهای ایدئولوژیک با بحران مشروعیت روبرو می‌شوند.
نظامهای رفاهی نیز با بحران کارآیی مواجه می‌شوند و نظام طبقاتی با بحران ناشی از زوال حمایت اجتماعی روبرو می‌شود.




مکاتب و ایدئولوژیهای سیاسی

واژه ایدئولوژی نخستین‌بار توسط «دوستوت دوتراسی» از اندیشمندان فرانسوی در سال 1796 بکار برده شد. وی با ایدئولوژی می‌خواست علم جدید ایده‌شناسی را بنیانگذاری کند. بعنوان مثال اگر در علم فیزیولوژی کارکرد اعضای بدن مورد بررسی قرار می‌گیرد در ایدئولوژی «شناخت انواع ایده‌ها» مد نظر هستند.
پس از تراسی مارکس به بسط مفهوم ایدئولوژی پرداخت و در کتاب «ایدئولوژی آسمانی» نوشت: «ایدئولوژی محصول طبقات اجتماعی است.» بدین ترتیب به نظر می‌رسد ایدئولوژی پدیده‌ای است مربوط به عصر جدید و زمانی در غرب شکل گرفت که انقلاب صنعتی در غرب بوجود آمد.
اما در ایران ایدئولوژی با انقلاب مشروطیت ترویج یافت. ژان بشلر در کتاب «ایدئولوژی چیست؟» معتقد است: ایدئولوژی حالاتی از آگاهی است که با عمل سیاسی پیوند دارد. در مجموع ایدئولوژیهای سیاسی پیشنهادهایی برای شیوه سازماندهی به دولت در عصر مدرن جهت دستیابی به اهداف خاصی مانند آزادی، عدالت، راه و امنیت فکری است.

مکتب محافظه‌کاری:
ایدئولوژی محافظه‌کاری بر قداست سنت‌ها، مالکیت، خانواده، مذهب، دولت و سایر نهادهای قدیمی تأکید دارد. محافظه‌کاری با هرگونه اندیشه و انقلابی برای ایجاد دگرگونی‌های عمیق مخالفت می‌ورزد. درواقع ایدئولوژی محافظه‌کاری واکنش به جریان عقل‌گرایی، روشنگری و لیبرالیسم غرب است.

اصول ایدئولوژی محافظه‌کاری:
1 – ضدیت با عقلگرایی، 2 – دفاع از مذهب، 3 – نابرابری انسانها، 4 – قداست مالکیت، 5 – نگرش پدرسالارانه

مکتب لیبرالیسم:
لیبرالیسم حرکتی در مقابل حکومت مطلقه کلیسا و سپس مقابله با حکومت شاهان مطلقه بود. درواقع بجای قدرت مطلقه، قدرت محدود و مشروط و بجای قدرت خودکامه و خودسر، قدرت قانونی، آرمان اصلی لیبرالیسم است. لیبرالیسم در قرون 18 و 19 ابعاد مختلفی پیدا کرد و در نیمه اول قرن بیستم، با رقبا و دشمنان سرسختی همچون ناسیونال سوسیالیسم در آلمان، فاشیست در ایتالیا و استالینیسم در شوروی سابق مواجه شد. از پیشتازان اندیشه لیبرالیسم می‌توان به جان لاک، آدام اسمیت، جفرسون و منتسکیو اشاره کرد.

لیبرالیسم را در سه حوزه می‌توان دسته‌بندی کرد:
لیبرالیسم سیاسی، لیبرالیسم اقتصادی، لیبرالیسم فرهنگی

لیبرالیسم فرهنگی:
جان لاک و استوارت میل از اندیشه‌پردازان لیبرالیسم سیاسی هستند. در عصر حاضر برلین و راولز از متفکران حوزه لیبرالیسم سیاسی هستند. در لیبرالیسم اقتصادی آدام اسمیت و در لیبرالیسم فرهنگی جرمی بنتام از اندیشمندان اصلی بشمار می‌رود.
از دیدگاه فلسفه سیاسی لیبرالیسم در معنای وسیع‌ خود، فلسفه افزایش آزادی فردی در جامعه تا حد ممکن بوده و دشمن اصلی تمرکز قدرت است. در حقیقت لیبرالیسم نه‌تنها ایدئولوژی سیاسی بلکه نوعی راه زندگی است. خواسته‌های لیبرالها در ابعاد مهمی همچون منشور انقلاب شکوهمند در انگلستان، اعلامیه استقلال امریکا و اعلامیه حقوق انسان و شهروند در انقلاب فرانسه تجلی یافته است.

حقوق اساسی شهروندان از دیدگاه لیبرالیسم عبارتند از:
آزادی اندیشه، آزادی بیان، آزادی اجتماع، احترام به حق مالکیت، آزادی مشارکت

* عناصل اصلی ایدئولوژی لیبرالیسم کدامند:
1 – حکومت محدود و مشروط از طریق تجزیه و تفکیک قوا،
2 – کثرت گروههای جامعه مدنی،
3 – بدبینی به حکومت به عنوان شر اجتناب‌ناپذیر
4 – اولویت آزادی نسبت به برابری و عدالت اجتماعی
5 – تمایز میان حوزه عمومی و خصوصی
6 – تساهل نسبت به عقیده و اندیشه دیگران
7 – مقاومت در مقابل قدرت
8 – حق مالکیت خصوصی

مارکسیسم:
مارکس اندیشمند اصلی آموزه مارکسیسم است. مارکسیسم تنها آموزه‌ای است که نامش را از تئوریسین خود یعنی مارکس گرفته است. هرچند بعدها این آموزه با ترکیباتی مانند لنینیسم، استالینیسم، مائوئیسم، کاستروئیسم و تیتوئیسم جوهره اصلی اندیشه مارکس در قالب تفسیر و درک اقتصادی وی از تاریخ مطرح می‌شود، وی مدعی است عنصر اقتصادی زیربنایی است که بر پایه آن روبنای فرهنگ، حقوق، هنر و حکومت بنا شده است.
از نگاه مارکس در جوامع صنعتی و مدرن، مالکیت بر ابزار تولید صنعتی کلید اصلی و قاعده کلی است. به عقیده وی سرمایه‌داران نه‌تنها سرنوشت اقتصادی جامعه را تعیین و مشخص می‌کنند بلکه از نظر سیاسی نیز آن را اداره کرده، ارزشها و استانداردهای اجتماعی آن را وضع و تعیین می‌کنند.

از نظر مارکس جوامع بشری برای عبور از جامعه بدون طبقه به جامعه صنعتی یا طبقاتی چه مراحلی را باید طی کنند؟
1 0 کمون اولیه، 2 – برده‌داری، 3 – فئودالیته، 4 – بورژوازی (سرمایه‌داری)، 5 – کمونیسم
مارکس معتقد بود در نتیجه تضاد درونی در سرمایه‌داری؛ طبقات کارگری علیه سرمایه‌داری قیام خواهند کرد که این حرکت به دیکتاتوری پرولتاریا منجر خواهد شد. دیکتاتوری پرولتاریا مرحله انتقالی به کمونیسم است. در این مرحله استثمار انسان از انسان به پایان می‌رسد چون مالکیت خصوصی وجود ندارد و وسایل تولید دولتی می‌شود. با وجود این در این نوع دیکتاتوری استثمار دولت از افراد وجود دارد. اما این استثمار نیز در مرحله کمونیسم کامل از میان خواهد رفت.

سوسیالیسم و اصلاح‌طلب
ریشه سوسیالیسم فردینالد لاسال است. وی هوادار برنامه‌ریزی برای برقراری سوسیالیسم دولتی بود. لاسال برخلاف مارکس به سرنگون کردن دولتهای بورژوازی علاقه‌ای نداشت، بلکه معتقد بود از دولتهای موجود باید برای برقراری سوسیالیسم استفاده کرد. لاسال معتقد بود دستیابی به سوسیالیسم، اصلاح سرمایه‌داری و تأسیس تعاونی‌ها و دخالت دولت در حیات سیاسی امکان‌پذیر است.

انواع سوسیالیسم اصلاح طلب:
1 – سوسیالیسم مسیحی: سوسیالیسم مسیحی در پی استقرار عدالت و نظام عادلانه مسیحی از طریق اصلاح نظام تولید و توزیع کالاها بود.
2 – سوسیالیسم صنفی: در انگلستان پدیدار شد. از انتقال مالکیت و وسایل تولید به تولید و واگذاری مدیریت کارخانه‌ها به اتحادیها و اصناف کارگری حمایت کرد. بر آن بودند که عدم تمرکز اقتصادی و تجزیه نظام تولیدی میان اصناف و اتحادیه‌ها از رشد انحصارات جلودیری خواهد کرد. آبسن برتراند راسل از اندیشمندان سوسیالیسم صنفی بودند.
3 - سوسیالیسم فاربین:‌ در انگلستان ظهور کرد. واژه فابین از فابیوس گرفته شده که از قهرمانان یونان باستان بود و اعتقاد داشت با در پیش گرفتن سیاست صبر و انتظار باید در موقع مناسب وارد عمل شد. فابین‌ها به اصلاح‌طلبی تدریجی گرایش داشتند. از جمله محورهای مورد تأیید این گروه این بود که ثروت عظیم سرمایه‌داران حاصل سخت‌کوشی‌ها نیست بلکه ریشه در عوامل مختلف دارد.

آنارشیسم:
این واژه ریشه در زبان یونان دارد. در واقع ترکیبی از آرشی تمرکز، سر و رئیس است که با آوردن آن بار منفی می‌گیرد. بدین ترتیب آنارشیسم معتقد به بی‌سری است. اولین کسی که خود را آنارشیسم نامید پرودون فرانسوی بود که در سال 1845 در اثر خود به نام «مالکیت چیست؟» اعلام کرد: سازمان سیاسی باید قدرتش را سازمان اقتصادی و اجتماعی متکی بر عضویت و شرکت داوطلبانه انسانها بدهد.
جامعه مطلوب آنارشیسم بیش از هر چیز جامعه‌ای خالی از تحکم زور و اجبار است. در چنین جامعه‌ای اختلافات به طور عمده براساس کدخدامنشی حل می‌شود. در این جوامع کار مایة شادی بوده و افراد در انتخاب کار مورد علاقه خود آزادند. به طور کلی آنارشیسم‌ها با حکومت مبتنی بر زور مخالف بودند اما هرگز خواستار از میان برداشتن نهاد حکومت به طور کلی نبودند.
شیوه‌های آنارشیسم برای رسیدن به جامعه‌ای بدون حکومت:
1 – برخورد براندازانه و خشونت‌آمیز که افرادی نظیر پاکونین، نچایف بر آن تأکید داشتند.
2 – برخورد براندازانه و مبتنی بر گفتگو که افرادی نظیر پرودون بر آن تأکید داشتند.

* ویژگی‌های فاشیسم را توضیح داده از نگاه برینگتن عناصر فاشیسم چه عناصری هستند.
پیشینه فاشیسم را به افلاطون، ماکیاول و هگل و ... نسبت می‌دهند. فاشیسم نوعی سندیکالیسم دولتی است که موسولینی آن را مطرح کرد. این نوع سندیکالیسم دولتی به معنی سازماندهی اقتصادی جامعه از بالا بوسیله دولت بوده و در آن انحصارات خصوصی تحت حمایت دولت قرار داشته و نیروی کار شدیداً توسط دولت کنترل می‌شود. فاشیسم از سیستم تک حزبی دفاع کرده و حزب و مذهب را مظهر اراده ملی می‌داند. در اروپا ایتالیا ، آلمان و ژاپن جزو اولین کشورهایی بودند که به نظام فاشیسم روی آوردند. فاشیسم طبقه متوسط است.
عناصر فاشیسم از نگاه برینگتن عبارتند از:
1 – واکنش طبقه‌هایی از جامعه مانند دهقانان، خرده بورژوازی‌ها و زمین‌داران نسبت به فشارهای ناشی از صنعتی‌شدن و نوسازی
2 – نوعی دلتنگی برای زندگی ساده و دهقانی و آرزوی بازگشت به آن
3 – واکنش نسبت به کوشش در راه ایجاد دموکراسی پارلمانی

اصول اساسی فاشیسم:
بی‌اعتمادی به عقل، 2) انکار اصل اساسی مساوات بشری، 3) نظام رفتاری مبتنی بر گروه و خشونت، 4) حکومت توسط عده‌ای نخبه، 5) نژادپرستی، 6) ضدیت با گروه و نظم بین‌المللی.

* فرق سیاست بین‌الملل و روابط بین‌المللی چیست؟
سیاست بین‌الملل بررسی روابط بازیگران رسمی عرصه روابط بین‌المللی است مانند دولتها. از خصوصیات آن قدرت‌محور یا واقع‌گرایانه بودن است. دولتها بازیگران رسمی آن هستند و تصمیمات آن بر اساس قدرت و منافع می‌باشد. روابط بین‌الملل بررسی روابط بازیگران رسمی و بازیگران غیر رسمی در عرصه روابط بین‌الملل است. در واقع تعامل بین دولتها سازمانهای بین‌الملل و NGO ها است.
برخی نویسندگان عنوان روابط بین‌الملل را برای بررسی روابط سیاسی میان دولت در سطح بین‌المللی بکار برده‌اند و در واقع آن را با «سیاست بین‌الملل» یکسان گرفته‌اند، زیرا در عصر حاضر ملت‌ها واحدهای سیاسی هستند. برخی دیگر روابط بین‌الملل را شامل سیاست، اقتصاد، ارتباطات، حقوق و سازمان‌های بین‌المللی دانسته‌اند.





آیا سیاست خارجی یا روابط خارجی یکسان است؟
سیاست خارجی کشورها مجموعة موضع‌گیریها، اقدامات و تصمیماتی است که دولت‌های ملی نسبت به یکدیگر و یا نسبت به سازمانهای بین‌المللی اتخاذ می‌کنند و هدف اصلی آنها، تأمین منافع دولت ملی به عنوان واحدی یکپارچه است.

منافع ملی را تعریف کرده و تفاوت آن را با امنیت ملی بگویید؟
تعریف و تشخیص منافع ملی مسئله دشوار و پیچیده‌ای است و ممکن است از مواضع مختلف صورت گیرد. با اینحال برخی عناصر اصلی مانند حفظ استقلال و تمامیت ارضی، حفظ وجهه ملی و امنیت مرزها و استمرار صلح و پرهیز از جنگ قابل تأکید هستند. منافع ملی در تعبیری فلسفی‌تر به عنوان مصلحت دولت عنوان شده است. اما مفهوم امنیت ملی در برداشتی گسترده‌ شامل اجزای گوناگونی از جمله پیگیری و تأمین منافع اقتصادی، حفظ اعتبار ملی، بسط قدرت ملی و تضمین تمامیت کشور است.

عوامل تشکیل دهنده قدرت ملی:
جغرافیا، منابع طبیعی، توانایی صنعتی، آمادگی نظامی، میزان جمعیت، روحیه ملی، نوع دیپلماسی و شکل حکومت ملی است.








 
فقط کاربران عضو می توانند این بخش را مشاهده کنند...

مطالب مشابه:

  • اصول علم سیاست4
  • اصول علم سیاست1
  • ایران و بحران فقر
  • کاربرد نظریات سیاسی قرن بیستم
  • چرا بی تدبیری؟؟


  • نظرات (1)   نسخه قابل چاپ
     ( امتيازها: 0)
     
    1 توسط: iwonu تاریخ: 18/06/1395 - 19:24 
    Know the difference weihnachtswünsche the appearance of your Wordpress blogs blog. It can be luring to merely roll with all the common Wp concepts, but you\'ll appear like all kinds of other blog sites out there. Think about handful of other concepts. Even install them to enable you to preview them with your current crop of articles. It will make a huge difference to market engagement.

      پاسخ    

    ارسال نظر
    نام:
    ایمیل:

    کد امنیتی:
    تصوير كد امنيتي
    ريست کد
    کد امنیتی: